BỆNH HỌC THỰC H�NH

L�M CHỨNG

Đại Cương

Chứng l�m c� c�c tr�ệu chứng chủ yếu l� tiểu nhiều lần, tiểu kh�, tiểu buốt, đau tức v�ng bụng dưới. Căn cứ v�o triệu chứng l�m s�ng, y học cổ truyền ph�n chứng l�m l�m 5 loại: Nhiệt l�m, thạch l�m, huyết l�m, cao l�m v� lao l�m. Theo y học hiện đại th� những bệnh đường tiết niệu. như nhiễm khuẩn tiết niệu, sỏi tiết niệu, tiểu đục (lactosuria) đều c� triệu chứng của chứng l�m.

Nguy�n Nh�n

Tbeo y học cổ truyền th� chứng l�m c� c�c nguy�n nh�n v� bệnh l� dưới đ�y:

1- Thấp nhiệt t�ch tụ tại hạ ti�u l�m trở ngại chức năng kh� ho� của b�ng quang sinh ra tiểu nhiều lần, tiểu kh� v� gắt.

2. Tỳ thận hư: Do mắc chứng l�m l�u ng�y, thấp nhiệt l�m tổn thương ch�nh kh�, hoặc người cao tuổi l�o suy, lao động qu� sức, ph�ng dục qu� độ đều l� những nguy�n nh�n g�y tỳ thận hư. Tỳ hư trung kh� hạ h�m n�n tiểu nhiều lần. Thận hư kh�ng l�m chủ được tiểu tiện g�y n�n tiểu vặt.

Trường hợp do lao động nhọc mắc bệnh gọi l� 'lao l�m". Do thận yếu chất mỡ tho�t ra th�nh �Cao L�m�. Do thận �m hư hoả bốc g�y thương tổn lạc mạch, nước tiểu c� m�u l� �Huyết L�m�. �Nhiệt L�m� do nhiệt thịnh uất kết tại b�ng quang. �Tbạch L�m� l� trong nước tiểu c� sỏi.

Biện Chứng Luận Trị

Y học cổ truyền biện theo 5 chứng l�m để luận trị:

1- Nhiệt L�m: Tiểu nhiều lần, tiểu rất buốt, nước tiểu v�ng, c� l�c đục, bụng dưới đau hoặc đau lưng, trong người n�ng, miệng kh�, hoặc sốt, t�o b�n, lưỡi đỏ, r�u d�y v�ng, mạch S�c.

Điều trị: Thanh nhiệt, lợi thấp, th�ng l�m. D�ng b�i B�t Ch�nh T�n gia giảm.

(Trong b�i, Chi tử, Đại ho�ng để thanh nhiệt; Biển s�c, C� mạch, Họat thạch, Mộc th�ng lợi thấp, th�ng l�m).

+ Sốt nhiều th�m Ho�ng b�, Kim ng�n hoa, Li�n kiều để tăng cường t�c dụng thanh nhiệt, giải độc.

2. Thạch L�m: Tiểu buốt, nước tiểu v�ng hoặc đục, trong nước tiểu c� sạn nhỏ lợn cợn, bụng đau, lưng đau quặn từng cơn kh�ng chịu được, c� l�c nước tiểu c� m�ụ. Mạch Huyền, Khẩn hoặc S�c.

Điều trị: Thanh nhiệt, lợi thấp, b�i thạch (tống sỏi), th�ng l�m. D�ng b�i Thạch Vi T�n gia giảm.

(Trong b�i, Thạch vi, C� mạch. Hoạt thạch, Xa tiền tử để thanh nhiệt, lợi thấp, th�ng l�m. Th�m Kim tiền thảo (40 - 60g), Hải kim sa, K� nội kim để b�i thạch, th�ng l�m).

3. Huyết L�m: Tiểu r�t, buốt, nước tiểu đỏ (c� m�u), r�u lưỡi v�ng, mạch S�c.

Điều trị: Chia 2 thể bệnh thực v� hư để điều trị:

a Chứng thực: Thanh nhiệt, lợi thấp, lương huyết, cbỉ huyết. D�ng b�i Tiểu Kế Ẩm Tử gia giảm.

(Trong b�i, Tiểu kế, Sinh địa, Bồ ho�ng, Ngẫu tiết lương buyết chỉ huyết; Chi tử, Tr�c diệp, M��c th�ng, Hoạt thạch thanh nhiệt lợi thấp; Đương qui, Cam thảo, Bạch thược điều ho� dinh huyết, giảm đau).

b. Chứng hư: Tư �m, thanh nhiệt, bổ hư, chỉ huyết. D�ng b�i: Tri B� Địa Ho�ng Ho�n th�m Hạn li�n thảo, A giao, Bạch mao căn.

(Trong b�i, Tri B� Địa Ho�ng Ho�n tư �m, thanh nhiệt; Hạn li�n thảo, A giao, Bạch mao căn bổ hư, chỉ huyết. Trường hợp bệnh l�u ng�y, phần kh� bị hư th�m Nh�n s�m, Ho�ng kỳ (sống), Cam thảo để bổ kb�, nhiếp huyết).

4. Cao L�m: Nước tiểu đục như nước vo gạo hoặc như c� mỡ, đường tiểu n�ng r�t, đau, s�t c�n, mệt mỏi, lưng đau, gối mỏi, lưỡi nhợt, r�u d�y, mạch Tế v� lực. Bệnh mới mắc thường l� chứng thực, l�u ng�y kh�ng khỏi trở th�nh chứng hư.

Điều trị:

a. Chứng thực: Thanh nhiệt, lợi thấp, ph�n thanh, khử trọc. D�ng b�i Tỳ Giải Ph�n Thanh Ẩm gia giảm

(Trong b�i, Tỳ giải, Thạch xương bổ ph�n thanh khử trọc, �h tr� nh�n, � dược �n thận. Th�m Ho�ng b�, Thạch vi, Xa tiền tử để thanh nhiệt lợi thấp).

b. Chứng hư: Bổ thận, cố nhiếp. D�ng b�i Tỳ Giải Ph�n Thanh Ẩm bỏ Thạch xương bồ hợp với Lục Vị Địa Ho�ng Ho�n th�m Ho�ng kỳ, Thỏ ty tử, Li�n tu, Khiếm thực, Long cốt, Mẫu lệ để bổ thận cố nhiếp. Trường hợp thận dương hư, lưng gối lạnh, thay b�i Lục Vị Địa Ho�ng Ho�n " bằng b�i 'B�t Vị Địa Ho�ng Ho�n'.

5. Lao L�m: Tiểu tiện kh�ng kh� nhưng tiểu nhiều lần, l�c tiểu nhiều, l�c b�nh thường kh�ng chừng, lao động mệt tiểu nhiều, tinh thần mệt mỏi, chất lưỡi nhợt, mạch hư nhược. Trường hợp �m hư th� g� m� đỏ l�ng b�n ch�n tay n�ng, lưỡi thon đỏ, mạch Tế S�c.

Điều trị: Chia ra 2 thể:

a. Tỳ Hư: Bổ trung, �ch kh�. D�ng b�i Bổ Trung �ch Kh� Thang gia giảm.

(Trong b�i, Ho�ng kỳ, Nh�n s�m, Ch�ch thảo hợp Thăng ma để bổ kh�, thăng đề; Bạch truật, Trần b� gia th�m Tỳ giải, Bạch hnh để lợi thấp gi�ng trọc).

b. Thận Hư: Chủ yếu l� thận �m hư: l�ng b�n ch�n tay n�ng, lưỡi thon đỏ, mạch Tế, S�c...

Tư dưỡng thận �m, thanh nhiệt. D�ng b�i Tri B� Địa Ho�ng Ho�n gia vị.

(Trong b�i, B�i Lục Vị c� t�c dụng tư dưỡng th��n �m; Tri mẫu, Ho�ng b� th�m Địa cốt b� để thanh hư nhiệt).

T�m lại: Cần ch� � yếu tố hư thực. Thực chứng chủ yếu do thấp nhiệt n�n ph�p trị l� thanh nhiệt, lợi thấp. Chứng hư l� do tỳ thận hư n�n chủ yếu l� bổ tỳ thận. Trường hợp bệnh l�u ng�y cơ thể suy nhược, bệnh l� lẫn lộn v� vậy, cần ch� � phối hợp c�ng bổ một c�ch th�ch đ�ng để đạt hiệu quả điều trị cao.